การทำงานบนที่สูง คือ การทำงานในพื้นที่ที่สูงจากพื้นดินหรือพื้นอาคารตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป เนื่องจากอาจมีอุบัติเหตุทำให้พนักงานพลัดตกลงมาได้ ตามกฎกระทรวงฯ ป้องกันอันตรายจากการตกจากที่สูง พ.ศ 2564 นายจ้างต้องจัดให้มีมาตรการความปลอดภัย คือ การอบรมลูกจ้างก่อนเริ่มงาน และเตรียมอุปกรณ์ป้องกันการตกที่เหมาะสม ตัวอย่างเช่น เข็มขัดนิรภัย หมวกนิรภัย เชือกนิรภัย และหุ้มส้นพื้นยาง พร้อมตรวจสภาพอุปกรณ์ก่อนใช้งานทุกครั้ง ถ้าสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป ต้องมีราวกันตกหรือตาข่ายนิรภัย และให้พนักงานเกี่ยวเข็มขัดนิรภัยไว้ตลอดเวลาทำงาน

ทำงานบนที่สูงต้องมีอุปกรณ์อะไรบ้าง

คนที่ทำงานบนที่สูงตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป ต้องใส่อุปกรณ์ติดตัว 5 อย่าง คือ เข็มขัดนิรภัย เชือกนิรภัย หมวกนิรภัย รองเท้าหุ้มส้นพื้นยาง และถุงมือ โดยนายจ้างต้องเป็นคนจัดหาให้ ต้องเป็นรุ่นหรือยี่ห้อที่ได้มาตรฐาน ถ้าสูงตั้งแต่ 4 เมตร ขึ้นไป จะต้องเกี่ยวเข็มขัดนิรภัยติดตัวไว้ตลอดเวลาที่ทำงาน

• เข็มขัดนิรภัย ให้ผู้ปฏิบัติใส่ไว้กับตัว ถ้าพลัดตก เข็มขัดจะช่วยรั้งตัวเอาไว้ไม่ให้ร่วงลงพื้น
• หมวกนิรภัย ป้องกันสิ่งของตกใส่หัว และกันหัวกระแทกเมื่อเกิดอุบัติเหตุ
• เชือกนิรภัยหรือสายช่วยชีวิต ใช้เชื่อมเข็มขัดนิรภัยเข้ากับจุดยึดที่แข็งแรง โดยปลายสายมีตะขอสำหรับเกี่ยว
• รองเท้าหุ้มส้นพื้นยาง พื้นกันลื่น ช่วยให้ยืนขณะทำงานได้มั่นคง
• ถุงมือ ช่วยให้จับราวหรืออุปกรณ์ทำงานได้แน่น ไม่หลุดมือ

ทำงานบนที่สูงต้องใส่เข็มขัดนิรภัยแบบไหน

ใช้เข็มขัดนิรภัยแบบเต็มตัว (Full Body Harness) ที่ที่มีสายรัดไหล่ อก และต้นขา คู่กับเชือกกันตกที่มีตะขอ เพราะถ้าพลัดตก เข็มขัดจะกระจายแรงกระชากไปที่ต้นขา สะโพก อก และไหล่ ไม่ให้แรงไปรวมจุดเดียว ซึ่งก่อนใส่ทุกครั้งควรเช็กอุปกรณ์ดังนี้

• สายรัดและตะเข็บไม่ขาด ไม่เปื่อย
• ตะขอล็อกได้สนิท ไม่บิดงอ
• ปรับสายให้กระชับตัว ไม่หลวม
• ต้องเกี่ยวตะขอกับจุดยึดที่แข็งแรงเท่านั้น ถ้าทำงานบนบูมลิฟท์ ให้เกี่ยวที่จุดคล้องเซฟตี้ฮาร์เนสบนกระเช้าด้วย

เช็กลิสต์ก่อนให้ช่างขึ้นทำงานบนที่สูง

ก่อนให้ช่างเริ่มทำงานจริง มี 4 เรื่องสำคัญที่ควรเช็กให้เรียบร้อย คือ ตัวช่าง อุปกรณ์ พื้นที่หน้างาน และแผนรับมือเหตุฉุกเฉิน โดยกฎหมายกำหนดให้นายจ้างประเมินระดับความอันตราย วางแผนงาน และชี้แจงขั้นตอนให้ช่างรู้ก่อนเริ่มงานทุกครั้ง พร้อมเก็บเอกสารไว้ให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบได้

1. อบรม ตรวจสุขภาพของช่าง และเช็ก 4 โรคที่ห้ามทำงานบนที่สูง

ช่างทุกคนต้องผ่านการอบรมความปลอดภัยในการทำงานบนที่สูง และถ้าใช้รถกระเช้าต้องอบรมวิธีใช้รถตามคู่มือด้วย รวมถึงต้องผ่านการตรวจร่างกายว่าพร้อมสำหรับการทำงานในที่สูง ไม่มีอาการอ่อนเพลีย เวียนหัว หรือง่วงนอน

นอกจากนี้ ช่างที่มีโรคหรืออาการต่อไปนี้ ควรให้แพทย์ประเมินก่อนว่าทำงานบนที่สูงได้หรือไม่ เพราะเสี่ยงพลัดตกสูงกว่าคนทั่วไป

• โรคลมชัก หรือโรคที่ทำให้หมดสติแบบเฉียบพลัน
• โรคความดันโลหิตสูง
• โรคหัวใจ
• อาการวิงเวียนศีรษะ บ้านหมุน หรือทรงตัวได้ไม่ดี

2. ตรวจสภาพอุปกรณ์ก่อนใช้ทุกครั้ง

• ช่างสวมใส่อุปกรณ์ครบตามลิสต์ข้างต้น
• หมวกนิรภัยไม่มีรอยแตกร้าว สายรัดคางใช้งานได้
• ตรวจสอบสภาพบันได หรือนั่งร้าน ว่าพร้อมใช้งาน ไม่มีจุดชำรุด น็อตหลุด หรือมีรอยร้าว
• ถ้าใช้รถกระเช้า ต้องมีป้ายบอกน้ำหนักและจำนวนคนที่ขึ้นได้ติดอยู่ที่รถ สัญญาณเตือน ไฟ และเสียงทำงานปกติ โดยห้ามปิดหรือดัดแปลงระบบเซฟตี้เด็ดขาด

3. เช็กพื้นหน้างาน สิ่งกีดขวาง และสภาพอากาศ

• พื้นที่หน้างานต้องเรียบ แข็งแรง และรับน้ำหนักอุปกรณ์ได้ ไม่เอียงเกินที่คู่มือรถกำหนด
• ตรวจเช็กสิ่งกีดขวาง เช่น คาน ป้าย ท่อ สายไฟแรงสูง หรือกิ่งไม้ ที่กระเช้าอาจชนหรือหนีบแขนตอนยกขึ้น
• งดงานนอกอาคารตอนที่มีพายุ ลมแรง หรือฝนตกหนัก

4. เตรียมพร้อมกรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน

• ต้องมีแผนการช่วยเหลือผู้ตกจากที่สูง (Rescue Plan) และเตรียมอุปกรณ์ช่วยเหลือไว้หน้างาน
• ต้องมีคนเฝ้าด้านล่าง ไม่ปล่อยให้ช่างทำงานที่สูงอยู่คนเดียว
• มีเบอร์โทรศัพท์ฉุกเฉิน และเจ้าหน้าที่ปฐมพยาบาลเบื้องต้นประจำหน้างาน
• กรณีที่ใช้รถกระเช้า คนด้านล่างควรรู้วิธีการลดกระเช้าฉุกเฉินด้วย

อันตรายจากการทำงานบนที่สูงมีอะไรบ้าง และป้องกันอย่างไร

อันตรายหลักของงานบนที่สูงมี 4 อย่าง คือ คนพลัดตก ของตกใส่คนด้านล่าง รถหรืออุปกรณ์พลิกล้ม และไฟฟ้าดูด สามารถป้องกันได้ด้วยการติดตั้งอุปกรณ์กันตกในพื้นที่ทำงาน กั้นเขตอันตรายด้านล่าง และเช็กหน้างานให้พร้อมก่อนเริ่มงานทุกครั้ง

• คนพลัดตกจากที่สูง ต้องติดราวกันตกสูง 90–110 ซม. หรือขึงตาข่ายนิรภัย และทำจุดยึดที่แข็งแรงไว้ให้เกี่ยวเชือกนิรภัย
• สิ่งของหรือเครื่องมือตกใส่คนข้างล่าง กั้นเขตใต้จุดทำงาน ติดป้ายเตือน และห้ามคนเดินผ่าน รวมถึงใช้สายคล้องเครื่องมือติดกับตัวช่างเสมอ
• รถหรืออุปกรณ์พลิกล้ม ป้องกันได้ด้วยการไม่บรรทุกเกินน้ำหนักที่ป้ายกำหนด และห้ามปีนหรือยื่นตัวออกนอกกระเช้า
• ถูกไฟฟ้าดูด เว้นระยะจากสายไฟแรงสูงอย่างน้อย 3 เมตร ถ้าต้องเข้าใกล้กว่านั้น ต้องประสานการไฟฟ้าให้ตัดไฟก่อน

บันได นั่งร้าน หรือรถกระเช้า แบบไหนเหมาะกับงานของคุณ

บันไดเหมาะกับงานสั้น ๆ เน้นทำแค่จุดเดียว นั่งร้านเหมาะกับงานที่ต้องทำหลายวันในพื้นที่เดิม ส่วนรถกระเช้าเหมาะกับงานที่ต้องย้ายหลายจุด จึงควรเลือกอุปกรณ์ทำงานให้เหมาะกับระยะเวลาและความสะดวกตามหน้างาน

ติดป้ายหน้าร้านสูงประมาณ 6 เมตร ใช้นั่งร้านหรือรถกระเช้าดีกว่ากัน

ถ้างานติดป้ายหน้าร้านสูง 6 เมตร ใช้เวลาทำประมาณ 2-4 ชั่วโมง การใช้รถกระเช้าจะเหมาะกว่า เพราะไม่ต้องเสียเวลาประกอบและรื้อนั่งร้าน สามารถขับรถกระเช้าเข้าหน้างาน ยกตัวขึ้นไปติดป้าย เสร็จแล้วขับออกได้ทันที ไม่รบกวนหน้าร้านและลูกค้าด้วย

เปลี่ยนหลอดไฟโกดังเพดานสูง 8 เมตร ทำอย่างไรให้ปลอดภัย

วิธีที่ปลอดภัยที่สุด คือ การใช้รถกระเช้าขากรรไกร (Scissor Lift) เพราะพื้นกระเช้ากว้าง ยืดขึ้นลงแนวดิ่งได้มั่นคง มีราวกันตกรอบด้าน และขยับรถไปยังหลอดถัดไปได้เลยโดยไม่ต้องลงมาตั้งใหม่

บูมลิฟท์กับรถกระเช้าขากรรไกร (Scissor Lift) ต่างกันอย่างไร งานแบบไหนควรใช้ตัวไหน

Scissor Lift หรือรถกระเช้าขากรรไกร ทำงานโดยยกขึ้นตรงในแนวดิ่ง พื้นกระเช้ากว้าง ขึ้นได้หลายคน เหมาะกับงานที่จอดรถใต้จุดทำงานได้ ส่วนบูมลิฟท์มีแขนยื่นออกไปด้านข้างและข้ามสิ่งกีดขวางได้ เหมาะกับงานที่เข้าไปจอดใต้จุดทำงานไม่ได้

สรุป

การทำงานบนที่สูงเริ่มนับตั้งแต่ 2 เมตร การทำงานให้ปลอดภัยต้องเตรียม 4 เรื่อง คือ คน อุปกรณ์ หน้างาน และแผนฉุกเฉิน ช่างต้องผ่านการอบรม ใส่อุปกรณ์กันตกให้ครบ และตรวจอุปกรณ์ก่อนใช้ทุกครั้ง ถ้าสูงตั้งแต่ 4 เมตร ต้องเกี่ยวเข็มขัดนิรภัยไว้ตลอดเวลา และการเลือกบันได นั่งร้าน หรือรถกระเช้าให้เหมาะกับลักษณะงาน จะช่วยให้งานเสร็จไวและลดความเสี่ยงอุบัติเหตุได้

สำหรับผู้ประกอบการหรือผู้รับเหมาที่กำลังมองหาอุปกรณ์ที่ช่วยเรื่องการทำงานบนที่สูง บริการเช่ารถกระเช้า ราคาสมเหตุสมผลจาก Token Thailand มีทั้งรถกระเช้า บูมลิฟท์ และรถกระเช้าขากรรไกร นำเข้าจากญี่ปุ่นและอเมริกา ให้เลือกตามลักษณะงาน สามารถบอกความสูงของจุดทำงานและสภาพหน้างานมาให้ทีมแนะนำรุ่นได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ทาง LINE @fcr1003v หรือโทร 02-740-0770

คำถามพบบ่อยเกี่ยวกับการทำงานบนที่สูง (FAQ)

ทาสีผนังตึก 3 ชั้น ควรใช้อะไรขึ้นไปทำงาน?

หากเป็นการทาสีเก็บงานเฉพาะจุด การใช้บูมลิฟท์หรือรถกระเช้าขากรรไกร จะทำงานได้รวดเร็วและปลอดภัยกว่า แต่หากเป็นการทาสีทั้งผืนตึกที่ต้องใช้เวลานานหลายวัน การตั้งนั่งร้านรอบอาคารจะประหยัดค่าใช้จ่ายได้มากกว่า

ใช้บันไดทำงานบนที่สูงได้สูงสุดแค่ไหนถึงยังปลอดภัย?

ตามหลักความปลอดภัย บันไดควรใช้กับงานชั่วคราวที่ไม่เกิน 4 เมตร โดยต้องตั้งบันไดเอียงประมาณ 75 องศา กว้างอย่างน้อย 30 ซม. และมีขากันลื่น หากความสูงเกิน 4 เมตรขึ้นไป ควรเปลี่ยนไปใช้นั่งร้านหรือรถกระเช้าแทนเพื่อความปลอดภัย

ใช้รถโฟล์คลิฟท์ยกคนขึ้นไปทำงานบนที่สูงได้ไหม?

ไม่ควร เพราะกฎหมายแยกรถโฟล์คลิฟท์ไว้เป็นรถสำหรับยกสิ่งของ ไม่ใช่เครื่องจักรสำหรับยกคน และกำหนดให้ใช้เครื่องจักรตามคู่มือผู้ผลิต ถ้าต้องยกคนขึ้นไปทำงาน ควรใช้รถกระเช้าหรือรถขากรรไกรที่ออกแบบมาสำหรับงานนี้โดยเฉพาะ

งานสูงไม่ถึง 2 เมตร ต้องใช้อุปกรณ์ป้องกันการตกหรือไม่?

กฎหมายเรื่องการตกจากที่สูงเริ่มนับที่ 2 เมตร งานที่ต่ำกว่านั้นจึงไม่อยู่ในเกณฑ์นี้ แต่นายจ้างยังต้องดูแลให้ทำงานได้อย่างปลอดภัยและจัดอุปกรณ์ตามความเสี่ยงของงาน เช่น ถ้าเป็นงานก่อสร้างบนพื้นต่างระดับตั้งแต่ 1.5 เมตร ต้องมีบันไดหรือทางลาดพร้อมราวกันตกตามความเหมาะสม

อ้างอิง

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563. (2563, 5 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 137 ตอนที่ 80 ก. หน้า 30–33. https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/17144523.pdf
• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564. (2564, 6 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138 ตอนที่ 52 ก. หน้า 3–29. https://osh.labour.go.th/เครื่องจักร-2564/
• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับงานก่อสร้าง พ.ศ. 2564. (2564, 2 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138 ตอนที่ 15 ก. หน้า 36–50. https://osh.labour.go.th/กฎกระทรวง-ก่อสร้าง-2564/
• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน ในสถานที่ที่มีอันตรายจากการตกจากที่สูงและที่ลาดชัน จากวัสดุกระเด็น ตกหล่น และพังทลาย และจากการตกลงไปในภาชนะเก็บหรือรองรับวัสดุ พ.ศ. 2564. (2564, 2 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138 ตอนที่ 15 ก. หน้า 51–56. https://osh.labour.go.th/ตกจากที่สูง-2564/
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการคำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกร. (2564, 30 พฤศจิกายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138 ตอนพิเศษ 293 ง. หน้า 26–32. https://www.envimtp.com/info_pic/1DEC.pdf
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554. (2554, 17 มกราคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 128 ตอนที่ 4 ก. หน้า 5–25. https://osh.labour.go.th/กฎหมายความปลอดภัยฯ/